woensdag 9 mei 2018

De VS en de Iran-deal: hoe Trump de rol van Amerika op het wereldtoneel alsmaar kleiner maakt. Tijd voor Europa!

Ondanks het grote kabaal in de media rond de beslissing van Trump om zich terug te trekken uit de Iran-deal, is het de vraag wie erbij wint dan wel verliest. Amerika is niet meer de enige wereldspeler, en het is zelfs de vraag of het nog wel de machtigste is. Trump doet er met zijn ‘America first’ in ieder geval alles aan om de VS verder te isoleren, en ruimte te geven op het wereldtoneel aan spelers als Rusland en China om zich meer te doen gelden. 

Dat geldt ook voor de Amerikaanse terugtrekking uit de Iran-deal. In de media lijkt het alsof Iran nu alleen staat tegenover het America van Trump en zijn bondgenoten. In werkelijkheid zijn de banden van Iran met Rusland, met China, en ook met Turkije alsmaar sterker aan het worden. (1) Het is dus zeer de vraag of Iran veel te lijden zal hebben onder nieuwe sancties. Het heeft nieuwe vrienden, en die vrienden hebben er belang bij hebben om Amerika’s macht in de wereld pootje te lichten.

Amerika zal sancties uitzetten, zeker, en Europese landen zullen misschien volgen, al is dat nog helemaal niet zeker, maar zij zijn al lang niet meer de enigen die de wereldpolitiek bepalen. We leven meer en meer in een multipolaire wereld, en Trump’s Amerika werkt er hard aan mee om die (ongewild) verder vorm te geven. 

Het aan de macht zijn van Trump heeft grote voordelen, met name voor zijn tegenstanders. Het zou mooi zijn als ook de Europese Unie ballen zou tonen en een eigen koers zou uitzetten, los van Washington. 

‘America first’ klinkt steeds meer als het kleine jongetje dat zegt: ‘papa, kijk eens wat ik kan’. Vertederend, en als een volwassene het zegt: zielig, en lachwekkend. Een beetje zoals Putin en Xi Jinping glimlachen wanneer je ze samen ziet met jongetje Trump.

Overigens is Trump's beste strategie om Amerika meer en meer buiten spel te zetten: onbetrouwbaarheid. Akkoorden waarover jaren is onderhandeld, worden door hem in een mum van tijd onklaar gemaakt. Dat geldt niet alleen voor de Iran-deal, maar ook voor Obama-care en het Parijse klimaatakkoord.

Een akkoord is als een belofte: de ondertekenaars moeten ervan op aan kunnen dat de ander er zich aan houdt; zo niet, dan is een akkoord niets waard, en verliest de ondertekenaar z'n betrouwbaarheid.

Als politiek al een poging is om middels wetten en akkoorden enige zekerheid en continuïteit te creëren in een woelige wereld, dan weet Trump perfect hoe deze verwachting te doen verkeren in een illusie. Het verbreken van akkoorden blijkt prima te werken, wil je je rol als politieke speler op het wereldtoneel ondermijnen en daarmee verkleinen.

Trump's presidentschap is een uitstekende leerschool. Het is te hopen dat hij als 'the Great Disrupter' nog enkele jaren de gelegenheid krijgt om te laten zien hoe het politieke spel werkt, in deficiënte modus.

Gevaarlijk? Inderdaad. Dat is het risico wanneer je als president ongeletterd bent en te stupide om het onderscheid te maken tussen algemeen belang in politiek en eigen belang als businessman. En hij is niet de enige: Trump heeft niet zichzelf gekozen tot president.

Ondertussen zullen we eraan moeten wennen dat we als Europa onze eigen verantwoordelijkheid behoren te nemen, als plicht naar de Europese burger toe en om onze rol in de verdere ontwikkeling van de mensheid. Het is de vraag of een door Amerika gedomineerde wereld überhaupt ooit een goede zaak was. In ieder geval is nu de tijd om er afscheid van te nemen en zelfbewust een eigen koers uit te zetten, als belangwekkende speler in een multipolaire wereld.



Noot 1:
Twee artikelen over de versterkte banden van Iran met Rusland en China:
. Trump’s Iran Deal Exit Is A Win For Russia
En:
. On Iran deal, Russia and China could save Iran from harm caused by US economic sanctions

dinsdag 27 maart 2018

Leve Trump! Leve de vernieuwing! (II)

Het wordt tijd dat we weer dialectisch gaan denken: het voordeel van de tegenstelling. Echte vernieuwing komt niet geleidelijk, maar doordat het oude en voorbije zich in z’n ware gedaante laat zien, zonder verhullingen, zodat in contrast daarmee vernieuwende krachten zich kunnen profileren.

Als vertegenwoordiger van het oude systeem, maar zonder de verhullende kwaliteiten van zijn voorgangers, laat Trump openlijk de bestaande machtsverhoudingen zien. Bijvoorbeeld door slechts solidair te zijn met de zaak van conservatieve blanken; wanneer niet-blanke Amerikanen worden getroffen, dan geeft deze president niet thuis. Bijvoorbeeld door corporaties en de rijke bovenlaag te bevoordelen met belastingvoordelen, en tegelijk steunmaatregelen voor de armen te kortwieken. Bijvoorbeeld door stilzwijgend partij te kiezen voor de wapenlobby, tegenover protesterende schooljeugd die protesteert tegen dodelijk geweld op hun scholen.

Zonder tegenstelling en conflict geen vernieuwing! Wat dat betreft doet Trump uitstekend werk, als nuttige idioot, die aan de andere kant van het politieke spectrum vernieuwing mobiliseert. Het zou dan ook jammer zijn als hij voortijdig zou moeten aftreden. De kans is groot dat de boel dan weer inzakt.

Tot wat voor vernieuwingen zal Trump aanleiding geven? Ben benieuwd. Niets over te zeggen. Zal ook Europa nog een tik van Trump-molen meekrijgen? Wie weet. Via Rusland misschien. De dynamiek van dialectische ontwikkelingen valt slechts achteraf te voorspellen. Niet dus. Menselijk handelen blijft een verrassende factor!


zaterdag 10 maart 2018

Machiavelli’s spel. Een porno-ster voor Trump’s meesterschap

Hypergevoelig als Trump is voor zijn imago, heeft hij zich deze week genoodzaakt gezien om (voor hem) slecht nieuws te overcompenseren met twee verrassende acties, om de aandacht af te leiden: Importheffingen op staal en aluminium en Het gesprek met Kim Jong-un van Noord-Korea. Zonder deze twee acties zou het nieuws over hem (en dat is het enige dat hem interesseert) alleen zijn gegaan over zijn affaire met porn-star Stormy Daniels, - nieuws dat heel schadelijk zou kunnen uitwerken bij zijn conservatieve achterban.

Nieuws over zijn affaire met de porno-ster kon hij uiteraard niet tegenhouden, maar hij heeft het wel uitstekend weten te maskeren: voorlopig gaat het over heel iets anders waarin hij ook een hoofdrol speelt.

Beide acties zijn niet vreemd voor Trump, maar het feit dat hij er deze week mee komt (de timing van zijn importheffingen-verhaal verraste vriend en vijand), bewijst dat hij weet hoe de media werken, en ook hoe slaafs deze zijn.

Het wachten is op de volgende (al dan niet pornografische) affaire van Trump, en hoe hij het nieuws erover gaat compenseren. ;-)

donderdag 11 januari 2018

Wat maakt monotheïsme zo onverdraagzaam jegens andersdenkenden?

In de 16de eeuw brak een golf van gewelddadigheden los, tegen zgn ‘heksen’. In een eeuw tijd, tussen 1550 en 1650 (met een uitloop tot 1700), werden zo’n 80.000 vrouwen in beschuldiging gesteld van hekserij. Ruim de helft, zo’n 43.000 vrouwen werden terechtgesteld of verbrand. Deze heksenjacht voltrok zich in 21 Europese landen. (1)

De afgelopen jaren hebben we gruwelijke scènes kunnen zien waarin ISIS afrekende met tegenstanders: niet alleen ongelovigen (niet-moslims), maar ook de verkeerd of te weinig gelovigen (mede-moslims). Maar hoe vreemd was dat? Typisch islamitisch, of hebben we dan een selectief geheugen?

In de overname (en daarmee ondergang) van het Romeinse Rijk (zo rond 400) bleken christenen er ISIS-achtige praktijken op na te houden: fanatiek en barbaars in hun optreden jegens mensen die maar niet wilden inzien dat het Christendom toch echt het beste voor hen is. (2) Toen het Christendom eenmaal gesettled was, konden gelovigen hun vriendelijke en vredelievende gezicht opzetten, alsof het altijd al zo geweest was.

Eeuwen later, in de 16de eeuw, brak de heksenvervolging los. Zij kan in verband worden gebracht met de strijd tussen het Katholicisme en de eerste christelijke sekte die erin slaagde het katholieke monopolie te doorbreken en te overleven, het Protestantisme. Beide streden om terrein, invloed en vooral gelovigen, en deden dat in een competitieve strijd tegen een derde partij: de heksen.

Wat is er met monotheïstische godsdiensten dat zij zo intolerant blijken te zijn jegens andersdenkenden? Waarom streven zij elk op zich naar een monopolie? Wat maakt diversiteit zo moeilijk? - vergeleken met vormen van polytheïsme, bijvoorbeeld, waarin een vreemde god simpelweg wordt opgenomen in het bestaande pantheon.

Ik denk ook even aan de terreur tegen de Katharen in Zuid-Frankrijk, alwaar in de 13de eeuw een hele bevolkingsgroep werd uitgemoord, in een geoliede samenwerking tussen de Franse koning en de Paus. Waar hadden de Katharen zich schuldig aan gemaakt? Afwijken van de officiële leer.  

Binnen het monotheïsme werden en worden in naam van de eigen godheid andersdenkenden vermoord en onderdrukt, en tegelijk (of nadat de lijken zijn opgeruimd) predikt men pais en vree. Een merkwaardige paradox.

Voor democratisch pluralisme moet je niet bij het monotheïsme zijn. Vraag blijft: waarom?


Noten:

.1. Zie:

.2. Zie:
Een recensie van: Catherine Nixey, The Darkening Age. The Christian Destruction of the Classical World.

Het boek wil afrekenen met het beeld van het vroege Christendom, als zou het een vriendelijke, edelmoedige godsdienst zijn geweest die een barbaars, corrupt en wreed Romeins Rijk wist te overwinnen. Er is alle reden toe om dit beeld bij te stellen: het Christendom van die tijd dient eerder gezien te worden als een soort ISIS dat fanatiek en met barbaarse middelen een eigen wereldorde wist op te leggen, terwijl overal cultuur werd vernietigd die niet voldeed aan de eisen van dit christelijke ISIS. Het Christendom wist het Romeinse Rijk dermate te destabiliseren dat het uiteindelijk christelijk werd.

donderdag 4 januari 2018

Machiavelli’s spel. Nuchtere duidingen & inschattingen van politieke ontwikkelingen (I). Trump/Bannon

. Donald Trump is president geworden zonder dat hij dat serieus wilde. De hele campagne was een spel, met als uitdaging: hoever kan ik komen? Ook als hij niet zou winnen, zou hij veel winnen, namelijk publiciteit, met financieel voordeel.

. Trump was en is een non-politicus zonder enige ideologie (opgevat als visie op mens, maatschappij & wereld, hoe verder en waarheen, in termen van algemeen belang). Hij heeft vanuit zichzelf geen politieke agenda. Een president zonder engagement. Wat wel? Zelfpromotie en business, mits hij er zelf beter van wordt.

. De heer T denkt als een ondernemer: niet in termen van algemeen belang, maar zich uitbreidend eigen belang. Met deze insteek verover je wel een markt, maar win je geen stemmen.

. Op zoek naar een politiek verhaal kwam Trump uit bij Steve Bannon, - tot nu toe de belangrijkste ideoloog van zijn politiek.

. Op zijn campagnebijeenkomsten (zowel voor als na de verkiezingen) heeft Trump ontdekt dat hij met Bannon’s verhaal de handen op elkaar krijgt en enthousiasme weet te wekken bij zijn gehoor.

. De ideologische agenda van Bannon (en tot voor kort richtinggevend voor Trump): 
1) Gericht op het Westen, met VS als dominante macht. 
2) Westen opgevat als christelijke beschaving, eerst en vooral blank. 
3) Mensen met een andere etniciteit en ook niet-westerse landen mogen aansluiten, mits zij de waarden van de christelijke, blanke beschaving onderschrijven. 
4) Het (christelijke) Westen is verwikkeld in een beschavingsoorlog, zowel intern als extern. Interne vijanden: al degenen die binnenlands de christelijke, blanke hegemonie niet aanvaarden, dan wel bestrijden (met name: multiculturalisten, moslims, joden, kapitalisten). Externe vijanden: alle andere landen en beschavingen die niet de Westerse beschaving omarmen.
5) Deze beschavingsoorlog is er een van overleven: er staat veel op het spel, nl alles.

. Voor Bannon was/is Trump een nuttige idioot met macht, uitstekend geschikt voor het uitvoeren van zijn ideologische agenda, - mits Trump zich laat voegen, uiteraard.

. Zonder ideologische agenda (zoals die van Bannon), beperkt de ‘visie’ van Trump zich tot eigenbelang (m.n. seksueel, financieel, en bescherming van eigen familie), zelfverheerlijking, en zijn belangrijkste speelveld: de media.

. Het maakt Trump niet uit hóe hij in het nieuws komt en hóe er later over hem geschreven zal worden, áls hij maar in het nieuws komt en er over hem geschreven gaat worden. (Over Hitler worden nog steeds boeken etc geschreven; eerzame politici sterven ook publicitair met hun dood.) Trump kan zich niet voorstellen dat hetgeen hij doet en zegt niet interessant is voor anderen, ja voor de hele wereld.

. Ook zonder Bannon zal Trump er alles aan doen om in het nieuws te blijven. Het is voor hem de enige manier om zijn presidentschap 'leuk' te houden en het als een spel te blijven spelen.

. Zonder ideologisch referentiekader, van welke snit ook, is de kans groot dat de heer T zich verliest in uitvergrotingen van zijn eigen (res)sentimenten. Wanneer een lokale idioot dit zou doen, is er weinig aan de hand; de meesten die het moeten aanhoren zullen lachen of hun schouders ophalen. Als presidentieel gezicht en officiële spreekbuis van een machtig land, zal hij meer vijanden maken dan vrienden.

. En wat Bannon betreft: hij heeft geen enkele reden om water bij de wijn te doen, noch om zich stil te houden, behalve om tactische redenen. Hij zal hoe dan ook Trump gebruiken voor zijn doeleinden: ofwel als meewerkend voorwerp (als president die Bannon's plannen uitvoert), ofwel als creator van chaos, iets waarvan Bannon meent te kunnen profiteren. Trump is zelfzuchtig pragmatisch, Bannon heeft een agenda.



maandag 9 oktober 2017

Hoe fris is ‘De ondergang van het Avondland’? (Lezen of niet)

Met veel bombarie wordt een nieuwe vertaling gepresenteerd: Spengler’s ‘De ondergang van het Avondland’. Het boek wordt als een klassieker gepresenteerd, maar is het wel zo’n fris boek? Er blijken een paar duistere kanten aan te zitten.

Het boek heb ik (nog?) niet gelezen, en ken het tot nu toe alleen van verwijzingen. De indruk die ik daaraan overhield: zwaar aangezet cultuurpessimisme. In bijgaande boekbespreking (1) kom ik beschrijvingen en citaten tegen die dat pessimisme toch wel een heel bepaalde kleur geven. Hoe fris is het om de ontwikkeling van culturen te zien in het kader van ‘een sociaaldarwinistische rassenstrijd op wereldschaal’, met als grootste gevaar ‘de opkomst van de gekleurde rassen’?

Aan pluralisme en menging lijkt Spengler een broertje dood te hebben. Laat ons, faustisch en met ijzeren wil, de eigen cultuur, van vreemde smetten vrij, redden van de ontaarding, voor zover dat nog mogelijk is, aangezien we reeds in een fase verkeren (volgens Spengler) van 'geciviliseerde' verwekelijking...

Is er ook een goede reden om het boek te gaan lezen? Een klassieker, okay, maar heb ik zin om mij door ruim twaalfhonderd pagina’s sociaal-darwinisme heen te worstelen, met als ijkpunt ras- en cultuurzuiverheid? Waarom zou ik mijn denken over cultuur en geschiedenis hierdoor laten framen?

Of ga ik nu teveel af op een boekbespreking die vooral focust op deze denklijn in het werk? Ook al is de focus eenzijdig, dat sluit niet uit dat het sociaal-darwinisme sterk aanwezig is in de visie van waaruit het boek geschreven is. En alles wat ik over Spengler en zijn boek lees bevestigt dit beeld.

De omvang kan nog een puntje worden. Ook in de discussies die erover gevoerd gaan worden. Wie neemt nog de tijd om een boek van ruim twaalfhonderd pagina’s te lezen?

Kleine voorspelling: binnenkort wordt het bon ton om te refereren aan de ‘ondergang van het avondland’, terwijl voor iedereen die het boek heeft gelezen overduidelijk blijkt dat de spreker of auteur slechts een recensie of de inleiding heeft gelezen, of zelfs dat niet. Wordt het weer zo'n boek dat bij velen in de kast staat, maar ongelezen, terwijl men wel doet alsof?

Te pas en te onpas gebeurt hetzelfde met twee andere klassiekers, wanneer iemand het weer eens heeft over het ‘einde van de geschiedenis’ (Fukuyama) of de ‘clash of civilizations’ (Huntington). Meestal onzin. In ieder geval heeft hetgeen gezegd wordt zelden iets met het boek te maken.

Hopelijk weten de deelnemers aan discussies over Spengler’s ‘De ondergang van het Avondland’ wel waar ze het over hebben, en hebben zij het boek zorgvuldig gelezen, én helemaal.

Wat betreft de vertaling en de discussies die er rondom heen worden georganiseerd, verbaast mij de verwachting die men kennelijk heeft bij het uitbrengen van ‘De ondergang van het Avondland’. Is hier sprake van het creëren van een media-event? Of sluit het uitbrengen van de vertaling inderdaad aan bij een bestaand cultuurpessimisme?

Waarom zou ik Spengler gaan lezen? Volgens uitgever Boom is het boek ‘schrikbarend actueel’. In wat ik over het boek lees, is me nog steeds niet duidelijk geworden waar men het dan over heeft. Is de Europese cultuur bezig aan haar ondergang? En wat doet men met het sociaal-darwinistische uitgangspunt dat het boek kennelijk heeft? Is dat op een of andere manier actueel? Kennelijk heb ik iets gemist.

In recensies wordt vaak gezegd dat Spengler het over allerlei zaken heeft die ook voor ons spelen: economisch, politiek, ecologisch, enz. Prima, maar is dat zo interessant? Een filosofisch boek lees ik, niet om de onderwerpen die worden aangesneden, maar vanwege de visie van de auteur op die onderwerpen. (En dan kan ook Aristoteles nog interessant zijn, ook al kon hij uiteraard geen idee hebben van de fenomenen die onze dagelijkse realiteit bepalen.)

De enige reden die ik kan bedenken is dat extreem-rechtse bewegingen en politici misschien dezelfde soort van argumenten zullen gaan bezigen als door Spengler uitgewerkt, en dat het dus goed is om daar kennis van te nemen, onder het motto ‘ken uw vijand!’ Maar is dat voldoende reden om ‘De ondergang van het Avondland’ te gaan lezen?

                                                                         *****

Gelet op de symposia, boekpresentaties en 'denkfeesten' ter gelegenheid van het uitkomen van de vertaling, maakt het de filosofische goegemeente geen moer uit of het een kwaadaardig boek betreft of niet: als er maar geld en aandacht mee verdiend kan worden!


Noot:
.1: Boekbespreking door Merijn Oudenampsen: Oswald Spengler en de Nazi’s