.
Op mijn manifest ‘Axialisme: participeren in een Nieuwe Spiltijd’ (19-8-26) kreeg ik een reactie van Arnold Ziegelaar, met de stelling dat ook utopisch denken een metafysica nodig heeft, wil het meer worden dan wensdenken. Voordat ik hierop inga, enkele opmerkingen over het project zelf.
Vooraf zij gezegd dat ik een Nieuwe Spiltijd eerst en vooral beschouw als een heuristische hypothese, bedoeld als hulpmiddel om te onderzoeken wat er gaande is en hoe verder.
Stel we beschouwen de tijd waarin wij leven als een nieuwe Spiltijd, wat licht dan op? Wat toont zich dan, en hoe? Leidt het gezichtspunt tot nieuwe inzichten? Wat wordt mogelijk om zich voor te stellen? Vanuit welk verlangen? Dienen zich nieuwe vergezichten aan?
Met de Nieuwe Spiltijd als heuristische hypothese wil ik een conceptuele ruimte openen, waarin mogelijkheden denkbaar worden die anders ongedacht of onderbelicht blijven, waarin creativiteit – ook filosofische – wordt gestimuleerd, en waarin iets nieuws en hoopgevends de gelegenheid krijgt om zich te ontplooien.
Is er werkelijk sprake van een Nieuwe Spiltijd? Zou kunnen. Het doet ertoe hoe je iets benoemt en welk kader je eraan geeft, om iets al dan niet voor mogelijk te houden. Zoals een concept iets denkbaar maakt, en daarmee ervaarbaar, zo zou een heuristische hypothese perspectieven kunnen openen, niet alleen voor denken, maar ook voor handelen.
Is de ‘Nieuwe Spiltijd’ een utopie? Zou kunnen. Als horizon. In het besef dat een utopie nooit werkelijkheid zal worden, maar wel vensters opent in een duister geworden verblijf. Een utopie is vooral een experiment dat uitnodigt tot een vrij spel van verlangen, verbeelding en avontuurlijk denken. Wat levert het op om hetzelfde – namelijk de situatie waarin wij ons bevinden – anders te bekijken?
In eerste instantie zou ik het hele idee van een Nieuwe Spiltijd dus willen opvatten als een heuristische hypothese, die een conceptuele ruimte opent waarin een en ander in een nieuw licht komt te staan, inclusief verbeelding, creatieve opties en nieuwe perspectieven. Hoop vooral.
Met het lanceren van een Nieuwe Spiltijd zou ik menselijke denkkracht, verbeelding én verlangen voluit willen ontketenen, en bevrijden uit alle pogingen om hen klein te houden, in te beperken of te ontmoedigen, of om hen in dienst te stellen van een productiviteit die uiteindelijk in ons aller nadeel is, richting afgrond.
Denken, verbeelding en creativiteit: het zijn nog steeds mogelijkheden waarin wij mensen (kunnen) uitblinken, en – gevoed door verlangen – onmisbaar voor het vormgeven van een menswaardige en levenliefhebbende toekomst!
